De verborgen energiestad

Tien jaar geleden was het energieverbruik van datacenters al fors, maar leek het nog overzichtelijk. Het stond ongeveer gelijk aan dat van 200.000 huishoudens. Destijds was dat al een bruikbaar voorbeeld om zichtbaar te maken dat een digitale handeling nooit helemaal immaterieel is. Achter iedere foto, zoekopdracht of video draait ergens een server.

In de afgelopen tien jaar veranderde de schaal ingrijpend. Ongeveer 45 Nederlandse datacenters gebruiken inmiddels evenveel stroom als bijna 2 miljoen woningen. Dat is bijna een kwart van alle huishoudens in Nederland. De digitale laag boven onze samenleving is ongemerkt uitgegroeid tot een infrastructuur van dezelfde orde als onze woonwijken, wegen en spoorlijnen.

Dat maakt de stad groter dan wat we kunnen zien. Achter de straten, huizen en pleinen ligt een tweede landschap van kabels, servers en energie: vrijwel niemand bezoekt het, maar bijna iedereen gebruikt het dagelijks, en voelt het amper. Een zoekopdracht of een foto is grenzeloos licht... de energie erachter is dat allerminst.

Wat doet die onzichtbaarheid met ons bewustzijn van gebruik versus energievraag, als stadsbewoner? En wat kunnen we daar ruimtelijk aan doen bij stedelijke ontwikkeling, zodat die laag niet wegraakt achter een hek aan de rand van een bedrijventerrein, maar een plek krijgt die past bij haar schaal? Is dat überhaupt mogelijk?