Stadsbeelden

De lift veranderde veranderde wat een gebouw kon zijn. De veiligheidslift, elektriciteit en later de elektrische tractielift maakten verdiepingen bereikbaar die daarvoor praktisch te hoog lagen. Samen met nieuwe bouwtechnieken kon de stad ineens omhoog groeien. In Amsterdam werd het 12-verdiepingenhuis uit 1932 het eerste echte hoogbouwaccent van de Nederlandse steden.

Een stad verandert niet alleen door wat we bouwen. Ook de huizen die er al tientallen jaren staan, veranderen langzaam mee. Dat is zichtbaar in de energielabels. In 2010 had 16% van de woningen met een geldig label een A- of B-label. Eind 2024 was dat ruim 51%. Tegelijk kromp het aandeel E, F en G van 25% naar minder dan 14%.

Aan dezelfde stad werken veel verschillende werelden. Wonen zoekt ruimte voor woningen... mobiliteit zoekt ruimte voor infrastructuur en bereikbaarheid... groen zoekt ruimte voor natuur en klimaat. En het project zelf moet binnen budget, planning en juridische kaders blijven. Allemaal logische doelen, maar allemaal kijken ze naar dezelfde vierkante meters.

Eeuwenlang bestond de stad grofweg uit twee dimensies: de fysieke stad en het leven dat zich daarin afspeelde. Straten, gebouwen en infrastructuur maakten wonen, werken, reizen, handelen en ontmoeten mogelijk. Met mobiel internet is daar in korte tijd een derde dimensie bij gekomen: de digitale stad.

Wie de stad van nu vergelijkt met die van honderd jaar geleden, vindt genoeg redenen voor optimisme. We leven langer en gezonder. Straten zijn schoner, woningen comfortabeler en veel oude vormen van vervuiling, ziekte en onveiligheid zijn verdwenen.

Nederland telt naar schatting ongeveer één miljoen woningen van meer dan 200 vierkante meter. Stel dat één op de tien daarvan wordt gesplitst in twee woningen. Dan ontstaan er, zonder één nieuw gebouw neer te zetten, circa 100.000 extra woningen.

Tien jaar geleden was het energieverbruik van datacenters al fors, maar leek het nog overzichtelijk. Het stond ongeveer gelijk aan dat van 200.000 huishoudens. Destijds was dat al een bruikbaar voorbeeld om zichtbaar te maken dat een digitale handeling nooit helemaal immaterieel is. Achter iedere foto, zoekopdracht of video draait ergens een server.

Tussen 2015 en 2025 daalde de voedselverspilling van ongeveer 36 naar 25 kilo per persoon per jaar. Een verschil van 11 kilo. Dat klinkt niet indrukwekkend. Ongeveer een halve boterham, een restje pasta of een vergeten stuk groente per week.

Nederland behoort tot de dichtstbevolkte landen van Europa. Op iedere vierkante kilometer wonen ruim vijfhonderd mensen. Je zou verwachten dat Nederlanders daarom ook klein wonen. Toch is juist het omgekeerde waar.

Wie door een stad loopt, kijkt vooral vooruit. Naar gevels, straten en pleinen. Maar boven ons ligt nog een tweede stad: miljoenen vierkante meters dak. Een oppervlak dat vaak niet meer doet dan regen buiten houden of inmiddels elektriciteit opwekken...

Op een warme zomerdag is een stad geen plek met één temperatuur. Elk oppervlak reageert anders op de zon. Donkere wegen en daken warmen sterk op, terwijl bomen, gras en water veel koeler blijven. Binnen enkele tientallen meters kunnen temperatuurverschillen ontstaan van tientallen graden.

Een regenton van 200 liter lijkt weinig tegenover een droge zomer. Maar een ton wordt gedurende het jaar meerdere keren gevuld en geleegd. Wanneer één woning daardoor jaarlijks naar schatting 600 liter minder drinkwater gebruikt voor de tuin, wordt ongeveer de helft van het gemiddelde sproeiwater vervangen.