| >> Gebruik het vergrootglas om te zoeken of ik al iets heb geschreven over een thema dat jou bezighoudt |
|---|
Wereldwijd trekken mensen in een ongekend tempo naar de stad. Waar de mensheid in 1950 nog grotendeels op het platteland woonde, verwacht de VN dat rond 2050 zo'n twee derde van de wereldbevolking stedelijk woont (UN World Urbanization Prospects). Ook dichter bij huis is die verschuiving voelbaar: in Nederland groeien steden gestaag door, terwijl juist de kleinere kernen in de wijdere omgeving bevolking verliezen (CBS, december 2025).
Ik ben geboren in 1972 en groeide op in een tijd waarin technologie nog tastbaar en zichtbaar was. Het was het tijdperk van de opkomst van de thuiscomputer, het kenmerkende geluid van de inbelmodem via een vaste telefoonlijn en de eerste mobiele telefoons, die meer weg hadden van bouwvakkersradio's dan van de slanke apparaten die we nu kennen. In de jaren tachtig kwam de PC ons huis binnen. Ook ik heb urenlang achter een Commodore 64 gezeten.
De eerste steden ontstonden niet zo zeer uit ambitie, ze ontstonden vooral uit noodzaak. Ze waren vooral bescherming tegen "buiten" en opslag van overschot aan voedsel en materialen. En, misschien wel het belangrijkst: een plek om samen te komen.
Een jaar geleden schreef ik over slimme ruimte en dubbelfuncties. De kernvraag was simpel en tegelijk lastig: wordt de stad slimmer voor haar bewoners, of vooral voor het imago van bestuurders en technologieleveranciers? Ik concludeerde toen dat veel dubbelfuncties bleven steken in de pilotfase. Leuk voor de foto, weinig impact op het gebruik.
Dat klinkt als een open deur... maar het is precies wat het nieuwste brede-welvaartsonderzoek van Rabobank en Universiteit Utrecht laat zien. De brede welvaart in Nederland staat op het hoogste niveau sinds de eerste meting in 2003. Mensen zijn gelukkiger, tevredener, en verdienen meer. Maar niet overal evenveel.
Twee mensen lopen over hetzelfde plein. Dezelfde bank, dezelfde lantaarnpaal, dezelfde verharding. De ene ziet een plek om uit te rusten. De ander ziet een plek om snel doorheen te lopen. Niemand van de twee staat ernaast met een fout antwoord... ze zien gewoon, letterlijk, iets anders.
Nederland telt naar schatting ongeveer één miljoen woningen van meer dan 200 vierkante meter. Stel dat één op de tien daarvan wordt gesplitst in twee woningen. Dan ontstaan er, zonder één nieuw gebouw neer te zetten, circa 100.000 extra woningen.
Tien jaar geleden was het energieverbruik van datacenters al fors, maar leek het nog overzichtelijk. Het stond ongeveer gelijk aan dat van 200.000 huishoudens. Destijds was dat al een bruikbaar voorbeeld om zichtbaar te maken dat een digitale handeling nooit helemaal immaterieel is. Achter iedere foto, zoekopdracht of video draait ergens een server.
Tussen 2015 en 2025 daalde de voedselverspilling van ongeveer 36 naar 25 kilo per persoon per jaar. Een verschil van 11 kilo. Dat klinkt niet indrukwekkend. Ongeveer een halve boterham, een restje pasta of een vergeten stuk groente per week.
Nederland behoort tot de dichtstbevolkte landen van Europa. Op iedere vierkante kilometer wonen ruim vijfhonderd mensen. Je zou verwachten dat Nederlanders daarom ook klein wonen. Toch is juist het omgekeerde waar.
Wie door een stad loopt, kijkt vooral vooruit. Naar gevels, straten en pleinen. Maar boven ons ligt nog een tweede stad: miljoenen vierkante meters dak. Een oppervlak dat vaak niet meer doet dan regen buiten houden of inmiddels elektriciteit opwekken...
Op een warme zomerdag is een stad geen plek met één temperatuur. Elk oppervlak reageert anders op de zon. Donkere wegen en daken warmen sterk op, terwijl bomen, gras en water veel koeler blijven. Binnen enkele tientallen meters kunnen temperatuurverschillen ontstaan van tientallen graden.
