Stadsfilosofische Blog

Stel: je moet een pakje suiker halen. De supermarkt is 600 meter verderop. Je pakt... de autosleutels. Maar waarom zou je de auto nemen voor zo'n korte afstand?

Drie procent van Nederland heeft ze allemaal. Een witte huid, man, een hetero geaardheid, minstens één ouder met geld of status en in Nederland geboren, een vwo-diploma, een universitaire graad. Journalist Joris Luyendijk noemt het de zeven vinkjes... een select gezelschap dat al decennia bepaalt wat normaal is, simpelweg omdat zij nooit hoeven aan te passen. Iedereen past zich aan hen aan.

Ik heb al meer dan tien jaar glasvezel. Eerst in Amsterdam, nu ook in Zwolle. Voor mij vanzelfsprekend, bijna onzichtbaar geworden. Zoals stromend water of elektriciteit: ik denk er vrijwel niet meer over na.

We zijn er goed in: een problemen oplossen en het meteen op een voetstuk plaatsen. Dit is dé oplossing! Maar wat als het probleem over tien jaar anders heet, of zelfs verdwenen is? Dan staat er 'een monument' voor iets wat we niet meer nodig hebben... en weten we niet hoe we het weer kunnen aanpassen.

In 1989 introduceerde de Franse geograaf Roger Brunet een concept dat Europa voor het eerst als samenhangend stedelijk geheel in kaart bracht. Van Manchester en Birmingham, via Londen, de Randstad, de Vlaamse Ruit en het Ruhrgebied, door naar Frankfurt, Zürich en uiteindelijk Milaan en Turijn. Die boog van verstedelijking noemde hij de blauwe banaan.

Rij door een willekeurige uitbreidingswijk. Het maakt niet uit welke, je ziet vrijwel overal buiten de vier grote steden van Nederland hetzelfde. Rij na rij rijtjeswoningen, twee-onder-een-kappers, af en toe een vrijstaand huis. Een schommel of trampoline in de tuin, drie slaapkamers en een oprit en soms een garage voor de tweede of derde auto (of opslag van al onze spullen).

Zo’n dertien jaar geleden vertelde ik over 3D printen als de derde industriële revolutie. Over hoe loodsen zouden verdwijnen, hoe de consument producent zou worden, hoe steden fysiek zouden veranderen omdat de logistiek van import en opslag overbodig werd. Niet als sciencefiction, maar als reële verwachting voor de nabije toekomst.

Zo'n tien jaar geleden gebruikte ik in mijn lessen over stedelijke ontwikkeling een kaartje. Een simpele visualisatie die liet zien hoeveel stroom datacenters in Nederland verbruikten: grofweg vergelijkbaar met 200.000 huishoudens. Ik gebruikte het om studenten bewust te maken van hun eigen bijdrage... voor elke foto die ze deelden, elk YouTube-filmpje, elk berichtje staat ergens een server te draaien. Niets is gratis in energietermen. Het kaartje deed zijn werk: het kwam binnen bij de studenten.

Er gaat bijna geen week voorbij zonder berichten over starters die buiten de boot vallen op de woningmarkt. Het populaire beeld is dat jongeren "gewoon een rijtjeshuis met tuin willen" en daarmee de lat te hoog leggen.

Vorige week zat ik op een terras in de binnenstad. Zonnig, druk, gezellig. En terwijl ik rondkeek, zag ik het: bijna iedereen had een telefoon in de hand of op tafel. Niet omdat ze verveeld waren, maar omdat het een gewoonte is geworden. De telefoon is er altijd bij, zoals vroeger de sigaret dat was. Iets om vast te houden terwijl je nadenkt. Dat beeld bleef hangen. Want wat zegt het eigenlijk over de stad? Over hoe we de ruimte om ons heen gebruiken en beleven?

Met De stad op ooghoogte heeft STIPO** echt een krachtig perspectief geïntroduceerd: de kwaliteit van de plint en het gedrag van mensen op straat bepalen onze ervaring van de stad. Wat we zien, horen en voelen op straatniveau vormt ons beeld van de stedelijke omgeving.

Een stad verandert niet in één beweging. Ze kantelt langzaam, met voorlopers die de weg wijzen en een massa die volgt... soms snel, soms pas na jaren.