Stadsfilosofische Blog

Maak eens met één pennestreek een 7 van een VI

Vorig jaar schreef ik over Utrecht en Zwolle als twee kanten van dezelfde vraag: hoe krijgt de energietransitie voet aan de grond op straatniveau, niet in windmolens of zonneparken maar op de stoep voor je deur. Utrecht liet zien hoe een deelauto kan fungeren als rijdende buurtbatterij, Zwolle experimenteerde met een tegel in de stoep voor wie geen eigen oprit heeft. Beide voorbeelden draaiden om dezelfde onderliggende vraag: van wie is de ruimte, en de energie, in de stad eigenlijk. Wie de volledige tekst nog eens wil teruglezen vindt die hier: Stopcontacten in de stoep.

Je staat in de file. Het hele idee van de auto was dat je sneller zou zijn dan de fietser naast je, laat staan de voetganger op het trottoir. En toch fietst hij op dit moment rustig langs je heen, terwijl jij geen meter vooruitkomt... het gemak dat je kocht, haalt zichzelf in.

Wereldwijd trekken mensen in een ongekend tempo naar de stad. Waar de mensheid in 1950 nog grotendeels op het platteland woonde, verwacht de VN dat rond 2050 zo'n twee derde van de wereldbevolking stedelijk woont (UN World Urbanization Prospects). Ook dichter bij huis is die verschuiving voelbaar: in Nederland groeien steden gestaag door, terwijl juist de kleinere kernen in de wijdere omgeving bevolking verliezen (CBS, december 2025).

Ik ben geboren in 1972 en groeide op in een tijd waarin technologie nog tastbaar en zichtbaar was. Het was het tijdperk van de opkomst van de thuiscomputer, het kenmerkende geluid van de inbelmodem via een vaste telefoonlijn en de eerste mobiele telefoons, die meer weg hadden van bouwvakkersradio's dan van de slanke apparaten die we nu kennen. In de jaren tachtig kwam de PC ons huis binnen. Ook ik heb urenlang achter een Commodore 64 gezeten.

De eerste steden ontstonden niet zo zeer uit ambitie, ze ontstonden vooral uit noodzaak. Ze waren vooral bescherming tegen "buiten" en opslag van overschot aan voedsel en materialen. En, misschien wel het belangrijkst: een plek om samen te komen.

Een jaar geleden schreef ik over slimme ruimte en dubbelfuncties. De kernvraag was simpel en tegelijk lastig: wordt de stad slimmer voor haar bewoners, of vooral voor het imago van bestuurders en technologieleveranciers? Ik concludeerde toen dat veel dubbelfuncties bleven steken in de pilotfase. Leuk voor de foto, weinig impact op het gebruik.

Dat klinkt als een open deur... maar het is precies wat het nieuwste brede-welvaartsonderzoek van Rabobank en Universiteit Utrecht laat zien. De brede welvaart in Nederland staat op het hoogste niveau sinds de eerste meting in 2003. Mensen zijn gelukkiger, tevredener, en verdienen meer. Maar niet overal evenveel.

Twee mensen lopen over hetzelfde plein. Dezelfde bank, dezelfde lantaarnpaal, dezelfde verharding. De ene ziet een plek om uit te rusten. De ander ziet een plek om snel doorheen te lopen. Niemand van de twee staat ernaast met een fout antwoord... ze zien gewoon, letterlijk, iets anders.

Stel: je moet een pakje suiker halen. De supermarkt is 600 meter verderop. Je pakt... de autosleutels. Maar waarom zou je de auto nemen voor zo'n korte afstand?

Loop op een hoogzomerse middag een willekeurige binnenstad in en je ziet ineens gebeuren wat elke gebiedsvisie of ontwerp belooft. Terrassen zitten vol, kinderen rennen door de fontein op het plein, mensen liggen in het gras van het dichtstbijzijnde park. Het is precies het beeld dat renders je altijd al voorspiegelen: een stad die altijd bloeit, altijd lacht, altijd zon heeft. Voor een paar weken per jaar is dat beeld ineens geen fantasie meer, maar realiteit.

Drie procent van Nederland heeft ze allemaal. Een witte huid, man, een hetero geaardheid, minstens één ouder met geld of status en in Nederland geboren, een vwo-diploma, een universitaire graad. Journalist Joris Luyendijk noemt het de zeven vinkjes... een select gezelschap dat al decennia bepaalt wat normaal is, simpelweg omdat zij nooit hoeven aan te passen. Iedereen past zich aan hen aan.