Stadsfilosofische Blog

In 1989 introduceerde de Franse geograaf Roger Brunet een concept dat Europa voor het eerst als samenhangend stedelijk geheel in kaart bracht. Van Manchester en Birmingham, via Londen, de Randstad, de Vlaamse Ruit en het Ruhrgebied, door naar Frankfurt, Zürich en uiteindelijk Milaan en Turijn. Die boog van verstedelijking noemde hij de blauwe banaan.

Rij door een willekeurige uitbreidingswijk. Het maakt niet uit welke, je ziet vrijwel overal buiten de vier grote steden van Nederland hetzelfde. Rij na rij rijtjeswoningen, twee-onder-een-kappers, af en toe een vrijstaand huis. Een schommel of trampoline in de tuin, drie slaapkamers en een oprit en soms een garage voor de tweede of derde auto (of opslag van al onze spullen).

Zo’n dertien jaar geleden vertelde ik over 3D printen als de derde industriële revolutie. Over hoe loodsen zouden verdwijnen, hoe de consument producent zou worden, hoe steden fysiek zouden veranderen omdat de logistiek van import en opslag overbodig werd. Niet als sciencefiction, maar als reële verwachting voor de nabije toekomst.

Zo'n tien jaar geleden gebruikte ik in mijn lessen over stedelijke ontwikkeling een kaartje. Een simpele visualisatie die liet zien hoeveel stroom datacenters in Nederland verbruikten: grofweg vergelijkbaar met 200.000 huishoudens. Ik gebruikte het om studenten bewust te maken van hun eigen bijdrage... voor elke foto die ze deelden, elk YouTube-filmpje, elk berichtje staat ergens een server te draaien. Niets is gratis in energietermen. Het kaartje deed zijn werk: het kwam binnen bij de studenten.

Er gaat bijna geen week voorbij zonder berichten over starters die buiten de boot vallen op de woningmarkt. Het populaire beeld is dat jongeren "gewoon een rijtjeshuis met tuin willen" en daarmee de lat te hoog leggen.

Vorige week zat ik op een terras in de binnenstad. Zonnig, druk, gezellig. En terwijl ik rondkeek, zag ik het: bijna iedereen had een telefoon in de hand of op tafel. Niet omdat ze verveeld waren, maar omdat het een gewoonte is geworden. De telefoon is er altijd bij, zoals vroeger de sigaret dat was. Iets om vast te houden terwijl je nadenkt. Dat beeld bleef hangen. Want wat zegt het eigenlijk over de stad? Over hoe we de ruimte om ons heen gebruiken en beleven?

Met De stad op ooghoogte heeft STIPO** echt een krachtig perspectief geïntroduceerd: de kwaliteit van de plint en het gedrag van mensen op straat bepalen onze ervaring van de stad. Wat we zien, horen en voelen op straatniveau vormt ons beeld van de stedelijke omgeving.

Een stad verandert niet in één beweging. Ze kantelt langzaam, met voorlopers die de weg wijzen en een massa die volgt... soms snel, soms pas na jaren.

Er is iets merkwaardigs aan de hand met de manier waarop we naar bedrijventerreinen kijken. We rijden er langs, we werken er soms, maar we denken er nauwelijks over na. Ze zijn er gewoon, veelal aan de rand en vaak letterlijk buiten beeld, tenzij je er door heen moet om woongebieden of de binnenstad te bereiken.

De energietransitie staat momenteel voor een onzichtbare uitdaging: het onderliggende elektriciteitsnet. Hoewel zon en wind - en voor een groot aandeel nog steeds fossiele bronnen - volop energie genereren, ontbreekt het aan de capaciteit om deze energie op het juiste moment en op de juiste locaties te gebruiken. Zoutbatterijen, vaak op basis van natrium, kunnen hier mogelijk een veelbelovende oplossing bieden.

In de vorige blog van dit drieluik stond de vraagkant centraal: waarom verhuizen senioren vaak niet, ondanks passende alternatieven? Maar wie daar stopt, ziet maar de helft van het systeem. In deze blog draait het perspectief om: niet de bewoner, maar de woning zelf staat centraal.

Wanneer je in maart of april 's ochtends door de stad wandelt, voel je het direct: er is iets aan de hand. Niet iets groots of spectaculairs, maar een subtiele verandering die overal voelbaar is. Fietsen lijken sneller te rijden, stemmen klinken net iets lichter, je hoort vogels fluiten en op plaatsen waar het wekenlang stil was, komt er weer leven.